1. Bilgisayar Nedir?

Bilgisayar; bilgileri (verileri) alan, bu bilgileri işleyen, saklayan ve sonuç olarak kullanıcıya sunan elektronik bir cihazdır.
Bilgisayarlar çok hızlı işlem yapabilir ve hatasız çalışır.

Bilgisayarın Kullanım Alanları:

• Eğitim (EBA, ödev, araştırma)
• İletişim (e-posta, mesajlaşma)
• Eğlence (oyun, film, müzik)
• Sağlık, bankacılık, ulaşım

---

2. Bilgisayarın Temel Bölümleri

Bilgisayar donanım ve yazılım olmak üzere iki ana bölümden oluşur.

---

3. Donanım (Hardware)

Donanım, bilgisayarın gözle görülebilen ve elle tutulabilen tüm parçalarıdır.

3.1 İç Donanım Birimleri

Bunlar bilgisayar kasasının içinde bulunur:

• Anakart: Tüm parçaların birbirine bağlandığı ana devre
• CPU (İşlemci): Bilgisayarın beyni, tüm işlemleri yapar
• RAM: Geçici bellek, çalışan programları tutar
• HDD / SSD: Kalıcı depolama alanı

---

3.2 Dış Donanım Birimleri

Bilgisayarın dışında bulunan parçalardır:

• Monitör
• Klavye
• Mouse (Fare)
• Yazıcı
• Hoparlör
• Kamera
• Mikrofon

---

4. Yazılım (Software)

Yazılım, bilgisayara ne yapacağını söyleyen komutlar ve programlardır.
Donanım, yazılım olmadan çalışamaz.

4.1 Yazılım Türleri

a) Sistem Yazılımları

Bilgisayarın çalışmasını sağlar.

Örnekler:

• Windows
• Linux
• macOS

b) Uygulama Yazılımları

Kullanıcıların işini kolaylaştıran programlardır.

Örnekler:

• Word (yazı yazma)
• Excel (tablo)
• PowerPoint (sunum)
• Oyunlar
• İnternet tarayıcıları

---

5. İşletim Sistemi

İşletim sistemi; bilgisayar açıldığında çalışan ilk yazılımdır.
Donanım ile kullanıcı arasında iletişim kurar.

Görevleri:

• Programları çalıştırmak
• Dosyaları yönetmek
• Donanımı kontrol etmek

---

6. Giriş Birimleri

Bilgisayara veri girmemizi sağlayan araçlardır.

Örnekler:

• Klavye → Yazı yazma
• Mouse → Seçme ve tıklama
• Mikrofon → Ses girişi
• Kamera → Görüntü girişi
• Tarayıcı (Scanner) → Belge aktarma

---

7. Çıkış Birimleri

Bilgisayarın ürettiği bilgiyi kullanıcıya gösteren araçlardır.

Örnekler:

• Monitör → Görüntü
• Yazıcı → Kağıt çıktı
• Hoparlör → Ses
• Kulaklık → Özel ses çıkışı

---

8. Bellek (Hafıza) Türleri

8.1 RAM (Geçici Bellek)

• Bilgisayar açıkken çalışır
• Bilgisayar kapanınca silinir
• RAM yüksekse bilgisayar hızlı olur

8.2 HDD / SSD (Kalıcı Bellek)

• Dosyalar burada saklanır
• Bilgisayar kapansa bile silinmez
• SSD, HDD’ye göre daha hızlıdır

---

9. Dosya ve Klasör Kavramları

• Dosya: Bilgilerin saklandığı birimlerdir
  (resim, video, belge)
• Klasör: Dosyaları düzenlemek için kullanılır

Dosya Türleri

Bilgisayarda yaptığımız her çalışma dosya olarak kaydedilir. Dosyaların sonunda bulunan uzantılar, dosyanın türünü ve hangi programla açılacağını gösterir.

Örnek:
odev.docx → Word belgesi
.docx → dosya uzantısı

---

9.1. Metin (Yazı) Dosyaları

Yazı yazmak için kullanılan dosyalardır. Ödevler, hikâyeler ve raporlar bu türdedir.

Yaygın Metin Dosyaları

• .txt → Düz metin dosyası
  • Not Defteri ile açılır
  • Biçimlendirme yoktur (kalın, renk olmaz)
• .doc / .docx → Word dosyası
  • Microsoft Word ile açılır
  • En çok kullanılan ödev dosyasıdır
• .pdf → Taşınabilir belge
  • Görüntü bozulmaz
  • Kitaplar ve ders notlarında sık kullanılır

📌 Örnek:
turkce_odev.docx
kitap.pdf

---

9.2. Resim (Görsel) Dosyaları

Fotoğraf ve çizimlerin kaydedildiği dosyalardır.

Yaygın Resim Dosyaları

• .jpg / .jpeg → Fotoğraf dosyası
  • En yaygın resim türüdür
• .png → Kaliteli resim
  • Arka planı şeffaf olabilir
• .gif → Hareketli resim
  • Kısa animasyonlar

📌 Örnek:
resim.jpg
logo.png
hareketli.gif

---

9.3. Ses Dosyaları

Müzik ve ses kayıtlarının bulunduğu dosyalardır.

Yaygın Ses Dosyaları

• .mp3 → En yaygın müzik formatı
• .wav → Yüksek kaliteli ses
• .ogg → Oyun ve uygulamalarda kullanılır

📌 Örnek:
sarki.mp3
sessinav.wav

---

9.4. Video Dosyaları

Film, video ve animasyonları içeren dosyalardır.

Yaygın Video Dosyaları

• .mp4 → En çok kullanılan video formatı
• .avi → Eski ama yaygın format
• .mkv → Yüksek kaliteli video

📌 Örnek:
dersvideo.mp4
film.mkv

---

9.5. Sunum Dosyaları

Sunum hazırlamak için kullanılan dosyalardır.

Yaygın Sunum Dosyaları

• .ppt / .pptx → PowerPoint dosyası

📌 Örnek:
bilisim_sunumu.pptx

---

9.6. Hesap Tablosu Dosyaları

Tablo ve hesaplama yapmak için kullanılır.

Yaygın Tablo Dosyaları

• .xls / .xlsx → Excel dosyası

📌 Örnek:
notlar.xlsx

---

9.7. Sıkıştırılmış (Arşiv) Dosyalar

Birden fazla dosyayı tek dosya hâline getiren dosyalardır.

Yaygın Sıkıştırılmış Dosyalar

• .zip
• .rar

📌 Örnek:
odevler.zip

---

9.8. Program (Uygulama) Dosyaları

Bilgisayarda program çalıştıran dosyalardır.

Yaygın Program Dosyaları

• .exe → Windows çalıştırılabilir dosya

⚠️ Uyarı:
Bilinmeyen .exe dosyaları açılmamalıdır.

---

9.9. İnternet Dosyaları

İnternet ile ilgili dosyalardır.

• .html → Web sayfası dosyası

📌 Örnek:
site.html

---

10. Dosya Türlerini Ayırt Etmenin Önemi

• Dosya hangi programla açılacak anlaşılır
• Yanlış dosya açılmaz
• Bilgisayar güvenliği sağlanır

---

⭐ Kısa Özet

Dosya uzantıları, dosyanın ne işe yaradığını ve nasıl açılacağını gösterir. Her dosya türünün kendine ait uzantısı vardır.

---

9.9.1. İnternet Nedir?

İnternet, dünya üzerindeki bilgisayarların birbirine bağlanmasını sağlayan büyük bir ağdır.

İnternet ile Yapılabilecekler:

• Araştırma
• Online ders
• E-posta gönderme
• Bilgi paylaşma

---

11. Bilgi Güvenliği

İnternette kişisel bilgilerimizi korumaya bilgi güvenliği denir.

Dikkat Edilmesi Gerekenler:

• Şifreyi kimseyle paylaşmamak
• Tanımadık linklere tıklamamak
• Güvenli siteleri kullanmak

---

12. Bilgisayarın Sağlıklı Kullanımı

• Ekrana çok yakından bakmamak
• Uzun süre ara vermeden kullanmamak
• Doğru oturma pozisyonu

---

⭐ Özet

Bilgisayar; donanım ve yazılımın birlikte çalışmasıyla görev yapan, hayatımızı kolaylaştıran önemli bir teknolojidir.

---

BOŞLUK DOLDURMA ETKİNLİĞİ 1

Konu: Dosya Türleri

Aşağıdaki cümlelerde boş bırakılan yerlere uygun kelimeleri yazınız.

---

1. Bilgisayarda yapılan çalışmalar __________ olarak kaydedilir.
2. Dosyaların sonunda bulunan ve dosyanın türünü belirten bölüme __________ denir.
3. Word programı ile oluşturulan dosyaların uzantısı genellikle __________ şeklindedir.
4. Düz yazıların kaydedildiği ve biçimlendirme içermeyen dosya türü __________ uzantısına sahiptir.
5. Fotoğraf ve resimlerin saklandığı dosyalara __________ dosyaları denir.
6. En yaygın kullanılan resim dosyası uzantılarından biri __________’dir.
7. Müzik ve ses kayıtlarının bulunduğu dosya türüne __________ dosyaları denir.
8. En yaygın müzik dosyası uzantısı __________’dir.
9. Film ve video kayıtlarının bulunduğu dosyalar __________ dosyalarıdır.
10. Günümüzde en çok kullanılan video dosyası uzantısı __________’tir.
11. Sunum hazırlamak için kullanılan dosya uzantısı __________’tir.
12. Excel programı ile oluşturulan dosyaların uzantısı __________’tir.
13. Birden fazla dosyayı tek dosya hâline getiren dosyalara __________ dosyaları denir.
14. Windows işletim sisteminde program çalıştıran dosyaların uzantısı __________’dir.
15. İnternet sayfalarının oluşturulduğu dosya uzantısı __________’tir.

---

CEVAP ANAHTARI (Kontrol İçin)

1. dosya
2. uzantı
3. .docx
4. .txt
5. resim
6. .jpg
7. ses
8. .mp3
9. video
10. .mp4
11. .pptx
12. .xlsx
13. sıkıştırılmış (arşiv)
14. .exe
15. .html

BOŞLUK DOLDURMA 2

Konu: Temel Bilgisayar Kavramları

Aşağıdaki cümlelerde boş bırakılan yerlere uygun kelime ya da kavramları yazınız.

---

1. Bilgisayar; verileri alan, işleyen ve __________ olarak sunan elektronik bir cihazdır.
2. Bilgisayarın gözle görülebilen ve elle tutulabilen parçalarına __________ denir.
3. Bilgisayara ne yapacağını söyleyen programlara __________ adı verilir.
4. Bilgisayar açıldığında çalışan ve donanımı yöneten yazılıma __________ denir.
5. Windows, Linux ve macOS birer __________ sistemidir.
6. Bilgisayarın beyni olarak adlandırılan donanım birimi __________’dur.
7. Bilgisayarda geçici olarak bilgileri tutan belleğe __________ denir.
8. Bilgisayar kapatıldığında silinen bellek türü __________ bellektir.
9. Dosyaların kalıcı olarak saklandığı depolama birimleri __________ ve __________’dir.
10. Klavye ve mouse, bilgisayara veri girmemizi sağlayan __________ birimleridir.
11. Monitör ve yazıcı, bilgisayardan bilgi almamızı sağlayan __________ birimleridir.
12. Yazı, resim, ses ve video gibi bilgiler bilgisayarda __________ olarak saklanır.
13. Dosyaların sonunda bulunan ve dosyanın türünü belirten kısma __________ denir.
14. İnternet, bilgisayarların birbirine bağlandığı büyük bir __________’dır.
15. Kişisel bilgilerin korunmasına __________ güvenliği denir.
16. Uzun süre bilgisayar kullanırken göz ve vücut sağlığı için __________ vermek gerekir.
17. Word programı bir __________ yazılımıdır.
18. Bilgisayarda dosyaları düzenlemek için __________ kullanılır.
19. Bilinmeyen kaynaklardan gelen dosyalar __________ açısından tehlikeli olabilir.
20. Bilgisayarı doğru, güvenli ve bilinçli kullanmaya __________ denir.

---

CEVAP ANAHTARI

1. çıktı
2. donanım
3. yazılım
4. işletim sistemi
5. işletim
6. CPU (işlemci)
7. RAM
8. geçici
9. HDD – SSD
10. giriş
11. çıkış
12. dosya
13. uzantı
14. ağ
15. bilgi
16. mola
17. uygulama
18. klasör
19. güvenlik
20. bilinçli bilgisayar kullanımı

Anasayfa